Mediet ndërkombëtare gabuan në rastin Marty

Raporti i Dick Martyt ishte i bazuar në dyshime. Duke i pasur për bazë pikërisht dyshimet, u krijua një  imazh i keq për Kosovën te faktori ndërkombëtar. Dhe kjo bindje e keqe për Kosovën faktikisht u përhap nga mediet e ndryshme, të cilat ndihmuan që dyshimet e krijuara në raportin e Dick Martyt të paraqiten si dëshmi.
Medie të shumta ndërkombëtare bën atë që nuk është e zakonshme për idealin gazetaresk. Gazetarët e ndryshëm nëpër mediet ndërkombëtare i përzien rolet. Se pse ndodhi kjo, dhe a ndodhi me ose pa qëllim, është vështirë të konkludohet. Në disa mediume mund të supozohet se ndodhi me qëllim, e te shumë medie të tjera fatkeqësisht ishte lëshim i pashpjegueshëm, për mua i pakuptueshëm. Gazetarët i përzien rolet duke konkluduar nga pozicioni që nuk garanton gazetari të qëndrueshme. Shumica e medieve konkluduan duke qenë në rolin e referenteve, rol në të cilin informimi duhet tëjetë neutral, ku në shumicën e rasteve gazetarët janë vetëm përshkrues dhe observues të ndodhive.Rol në të cilin puna kryesore e gazetarit qëndron në mbledhjen e materialit në mënyrë të thjeshtë duke marrë nga një burim dhe duke e përcjell te lexuesi, pa qenë kritik. Raste të tilla janë, për shembull,paraqitjet nga mbledhje tëllojeve të ndryshme, duke qenë mikrofonpërcjellës të pjesëmarrësvenë mbledhje, apo të qenit të pranishëm në ndodhitë e rastit, si në rastin e fatkeqësive të komunikacionit
etj. Ky rol i gazetarisë është një metodë e punës që është larg idealit gazetaresk, por është i pranishëm pikërisht se ndikon në kuantitet, është mënyrë e shpejtë e punës dhe krijon mundësinë e mbushjes së boshllëkut që përditshmëria sjell me vete në mediume të ndryshme. Ky roli i referentit nuk është pozicion i qëndrueshëm ku gazetari mund të bëjë konkludime sepse metoda e mbledhjes dhe e gjykimit të materialit është sipërfaqësor. Për çudi,pikërisht nga ky pozicion nëpër mediume ndërkombëtare u konkludua se UÇK-ja nën drejtimin e Hashim Thaçit kishte kryer vepra
jashtë çdo etike humane.
Ky rol ndryshon nga roli i reporterit dhe roli i pedagogut gazetaresk,që së bashku janë ideal i shumicës së gazetarëve. Roli i reporterit është i bazuar në pozicionim aktiv,ku syri hulumtues dhe kritik i gazetarit është edhe qëllimi final.Një kombinim i dy roleve, atij të reporterit që luan rolin e gazetarit kritik dhe rolit të gazetarit pedagog,
atij që në vetvete përmban analizë thelbësore duke i pasur për bazë faktet dhe origjinën e fakteve,e që prapë gjykon metodën e punës së reporterit kritik. Ky kombinimi roleve gazetareske favorizon pozicionim për të konkluduar.Në role të tilla gazetarët krijojnë besim te publiku, njëkohësisht pozicionim të qëndrueshëm.
Pra, të referuarit është ndryshe nga të konkluduarit. Mediet kanë pasur mundësi t’ireferohen raportit të Dick Martyt
në mënyrë neutrale. Ka ekzistuarhapësirë e mjaftueshme për të informuar pa konkluduar, por mediet nuk mund t’i arsyetojnëtitujt dhe nëntitujt që patën vetëm një tregues, që është konkludimi se një gjë e tillë ka ndodhur.
Lexuesit skandinavë presin që ajo që shkruhet apo thuhet nëpër mediumet skandinave të jetë mirë e hulumtuar dhe e vërtetë. Njerëzit besojnë gjithë atë që e lexojnë nëpër medie. Kuptohet, ka nga ata që gjykojnë ndryshe duke logjikuar lajmin në bazë të përgatitjeve profesionale dhe shkencore,por shumica nuk kanë kohë
dhe de fakto kanë besim të plotë te publikimet mediale. Dhe kjo i bënë përgjegjëse mediet të sillen si e kërkon profesioni, ku publiku pret atë që lexon të jetë e vërtetë.E vërteta në kuptimin gazetaresk nuk është matematikë ku mund ta hedhësh provën e ta vërtetosh saktësinë e rezultatit, po nuk ështëas e vërtetë që ndërtohet në besime
fetare apo klanore. E vërteta gazetareske ndërtohet mbi logjikën e afrimit të fakteve, argumenteve,ekspertizave, burimeve të besueshme mirë të përgatitura,përjetimeve, logjikës së thjeshtësimit, gjithsesi të qenit kritik në maksimum.
Në rastin e publikimit të raportit të Dick Martyt nëpër mediet ndërkombëtare ka munguar totalisht kjo e vërtetë gazetareske. Unë lirisht mund të them se një pjesë e madhe, mos të them 99% e medieve botërore kanë bërë publik raportin e Dick Martyt duke iu referuar raportit sikur të ishte marrë direkt nga instancat e larta të paprekshme gjyqësore dhe pa të drejtë ankese. Dhe, e dyta, duke iu referuar mediet njëra-tjetrës.Kur bëhet fjalë për jetë a vdekje,
kur bëhet fjalë për luftërat e popujve për liri, kur bëhet fjalë për ikonat e kulturës të një populli siç është UÇK-ja për popullin shqiptar, atëherë nuk mund të arsyetohen konkludimet se kështu ka ndodhur, pa qenë kritik ndaj raportuesit, ndaj motiveve, ndaj qëndrimeve politike të tij gjatë historisë,ndaj realitetit logjistik të ngjarjeve, ndaj korrektësisë mjekësore, ndaj korrektësisë ligjore, ndaj mënyrës se si është botuar dhe llogarisë që i është bërë këtij raporti mes forcës që ky raport ka dhe dëmit që mund të shkaktojë. Nëse dikush ka menduar se mund të raportojë duke iu referuar vetëm raportit të Dick Martyt dhe duke iu referuar njëri medium tjetrit e ta quajë veten gazetar që e ka kryer detyrën, gabohet.Gazetaria nuk është më vetëm informative, ajo është shumë më shumë se kaq. Roli i gazetarisë është edhe infiltrues. Duke identifikuar ngjarjet me njerëz dhe organizata të caktuara gazetari me publikimet e tij mund që te njerëzit t’i krijojë opinionet lidhur me problematikat e caktuara që e rrethojnë shoqërinë. E më pas këto opinione kanë fuqinë e jashtëzakonshme në zhvillimet e përgjithshme të shoqërive duke i futur ato në debat.
A mund kush t’i llogarisë dëmet kur njerëzit futën në debat në premisa të gabuara?Të raportuarit në tituj dhe në nëntituj që konkludohet, duhet doemos të kihet një pozicion i qëndrueshëm, ku qëndrimi kritik është shumë më i thekshëm sesa që ishte në raport me raportin e Dick Martyt.
Të gjithë e dimë se kriteri që është marrë parasysh, kur mediet kanë publikuar lajmet, ka qenë jehonë e jashtëzakonshme e lajmit. Për mendimin tim, jehonë edhe më e madhe do të duhej t’u ishte dhënë përmbajtjes dhe formës së publikimeve që kanë qenë në kundërshtim me të gjitha etiket e mirëfillta gazetareske.
Element kyç që unë do ta kisha ndryshuar në logjikën e të menduarit gazetaresk në lidhje me raportin është që mediet të raportonin ndryshe nga komentatorët e ndeshjeve të futbollit.
Intelektual, politikan, luftëtarë të luftës çlirimtare, dhe njerëz të tjerë nga të dyja anët e kufirit shqiptar,kanë reaguar fort duke ngritur zërin kundër dyshimeve të ngritura në raportin e Dick Martyt. Këto dyshime pa ndonjë shpjegim logjik deri më sot u kanë shërbyer gazetarëve si burim për të konkluduar mbi lajmin. Ajo që dua të them është se lufta sot bëhet nga mediet. Dhe pikërisht mediet jan ato që kanë krijuar dyshime te masat e gjëra publike. Mediet e ndryshme në shumicën e vendeve që shkruan për raportin e Dick Martyt kanë shkelur mbi kauzën elementare të idealit gazetaresk duke mos qenë kritik me qëllim publikimi të së vërtetës.
Këto fakte krijojnë mjaft hapësirë që shoqatat e gazetarëve shqiptarë në Kosovë dhe Shqipëri ta ngritin zërin deri në maksimum kundrejt organizatave simotra nëpër botë. Nëpër të gjitha vendet evropiane ekzistojnë organizata gazetarësh që në llogaritë e tyre çdoherë në çdo kohë mbajnë qëndrime kritike ndaj mënyrës së përgatitjes dhe paraqitjes nga ana e gazetarëve të vet. Po sigurisht se kritikat duhet adresuar në mënyrë që informimi, infiltrimi dhe krijimi i opinioneve ta bëjë të mundshme edhe futjen e njerëzve në debate duke pasur për bazë premisat e drejta.
Mendoj se një kundërsulm shumë më i thekshëm ndaj medieve dhe mënyrës se si ato u përballuan me
raportin e Dick Martyt gjithnjë duke konkluduar pa qenë kritik,do ta kishte krijuar mundësinë e krijimit të një dyshimi mbi dyshimet e krijuara nga raporti i Dick Martyt. Gjithashtu ishte krijuar një mundësi debati tjetër,parë nga një perspektivë ndryshe nga ajo që ishte dhe që mbeti në mendjet e publikut ndërkombëtar.

SHEMSI BUNJAKU

Shkrimi është  nga

Shemsi Bunjaku-gazetar në NRK (televizionin Norvegjez)/

Material i  huazuar nga  ”Epoka e Re” e dt 28 shkurt 2011/kosovalbaner.com/

Në gjuhën norvegjeze

Løp vi i flokk?

Flere norske medier informerte i desember om at Kosovos frigjøringshær (KLA) og Kosovos statsministeren Hashim Thaqi skal ha bortført, skutt og frarøvet organer fra sivile serbere under krigen i Kosovo og at de sjokkerende anklagene i rapporten er resultat av to års granskning ledet av den sveitsiske EU-politikeren Dick Marty.

I saker som handler om liv og død er det ikke bra nok kun å referere til rapporten som en sportsjournalist refererer fra en fotballkamp.

Vi journalister har et ansvar om å være kritiske og grave dypt for å få fakta og argumentasjon på bordet, før vi konkluderer. Denne type saker har stor politisk innvirkning i forholdene mellom nasjoner som allerede lever i et betent politisk klima. Konsekvensene kan være tragiske.
Norske medier ga denne saken veldig stor plass og store overskrifter. Etter min mening refererte de kun til rapporten og siterte hele veien kilder hentet fra andre medier.

I en så viktig sak som denne bør man være kritisk, og ikke ta alt som står i rapporten eller utenlandske aviser for gitt.

Forholdene som blir beskrevet i rapporten har ved flere anledninger blitt etterforsket av internasjonale styrker i Kosovo, tidligere UNMIK og i senere tid av den EU-støttende politistyrken i Kosovo EULEXS. Ryktene om at organhandel har funnet sted har pågått i 10 år, uten at dette har blitt bevist. Likevel har norske medier både i titler og i ingresser latt dette komme frem som om dette faktisk har skjedd, og som om dette var domstolenes siste ord.

Det konkluderes med at KLA og statsminister Hashim Thaqi har frarøvet organer fra serbere, og solgt disse videre i et svart marked både i Europa og andre steder.

Dick Marty-rapporten er oppsiktsvekkende, men er det riktig at mediene kommer med konklusjoner om at KLA og Statsministeren Hashim Thaqi har vært innblandet i forbrytelser og organhandel, uten at mediene først har vært kritisk til måten Dick Marty har jobbet frem rapporten på, metodene han har brukt, motivene han har hatt, og de politiske holdningene han har hatt i forhold til Kosovo?

Jeg ser på rapporten som svært viktig, fordi det er av stor interesse at sannheten kommer frem, uansett pris. Jeg vil ikke påstå at kriminelle handlinger ikke har funnet sted, eller at dette har skjedd, men vil bare peke på hva mediene kunne være mer kritisk til.

Sakene har bidratt til å øke spenningen på Balkan, spesielt mellom Kosovo-Serbia og Albania. Dette er en sak som kan stanse legingen av sårene som har oppstått mellom de to folkeslagene.

I rapporten antyder Dick Marty at organhandel har funnet sted, men finnes det bevis?

Alle de som kan noe om rettsvesen forstår at til syvende og sist handler det om å ha bevis.

Selv forfatteren bak rapporten innrømmer da også at det finnes få konkrete bevis. Jeg synes at mediene var alt for dømmende overfor de som er anklaget, og alt for lite kritisk til innholdet i rapporten, og metodene brukt i utarbeidelsen av rapporten. Man kan ikke dømme mennesker og organisasjoner for å ha stått bak forbrytelser bare fordi at man mener å ha rett.

Jeg forstår at dette er en oppsiktsvekkende rapport, men holder det?

Konklusjonene kan ødelegge livet til mange mennesker og kan bidra til økt hat mellom serbere og albanere.

Hvor realistisk er det at det sitter to mennesker i en stall nord i Albania og begynner med å ta ut organer fra andre mennesker og deretter selge dem. For å gjøre den type organoperasjoner kreves mye. Det kreves flere kvalifiserte leger og sykepleiere, kommunikasjons rådgivere, operasjonen bør utføres i helt sterile forhold. Organer bør sendes så snart som mulig, vanligvis med fly eller helikopter, til et moderne sykehus som kan utføre transplantasjonen. De bør sendes i spesielt utstyr.

Hvor er de legene som har utført operasjonene? Organer kan ikke være mer en to dager gamle. Blodtypedonor og antigener bør være matchet med mottakeren, ellers er risikoen stort for at pasienten dør. Dette kan gjøres i et avansert laboratorium, men hvor stor er sjansen for at disse er gjort i en stall nord i Albania – i en tid hvor landet var i krig og kaos.

Om dette har blitt skrevet før. Journalistene kunne tatt en telefon til en eller flere eksperter og stilt spørsmål om dette eller reist til stedene hvor rapporten antyder at organhandel har funnet sted.

I Kosovo har fire mennesker blitt siktet og etterforsket av EULEX for å ha prøvd å kjøpe bevis. Vitner skulle få betalt med hensikt til å stå frem med falske bevis om at KLA har drevet med organisert salg av organer. Dette bekrefter de internasjonale styrkene i Kosovo.

Dik Marty er en politiker som i ti år har vært motstander av at Kosovo skal bli anerkjent som stat. Så hva med habiliteten og de politiske motivene?

I rapporten virker det som om Dick Marty prøver å balansere grusomhetene. Men kan man sammenlikne ofrene med morderne? Vi vet at Milloshevics regime i sin tid åpnet mange krigsfronter i det tidligere Jugoslavia. Vi har vært vitne til at dette regimet drepte hundretusener av mennesker i Bosnia og Hercegovina, Kroatia, Slovenia og Kosovo, mange av dem uskyldige.                                                                                                                                                      Det vet vi for det har folk i hele eks-Jugoslavia vært vitner. Når noen vil balansere grusomhetene bør vi derfor stille kritiske spørsmål.

KLA var et resultat av kosovoalbanernes frustrasjon over at Milloshevics regime økte volden mot den albanske befolkningen. I mange år på 90-tallet prøvde kosovoalbaneren gjennom en ikke-voldspolitikk, ledet av pasifisten Ibrahim Rugova og LDK, å komme til en politisk løsning gjennom forhandlinger med de serbiske myndigheter. Men den serbiske undertrykkingen fortsatte med de mest ekstreme formene for vold.

NATO-alliansen samarbeidet tett med KLA. Hvis vi skal ta for gitt denne type rapporter uten å være kritiske, er det bare et tidsspørsmål før det vil komme en ny rapport om at NATO- alliansen og Norge som er en del av NATO, også var skyldige. Det var jo nettopp det Slobodan Milloshevic hevdet hele tiden mens han ble avhørt om krigsforbrytelser i Haag-domstolen.

Han anklaget NATO-alliansen for å ha blandet seg i Serbias innenrikspolitikk og NATO for å terrorisere de serbiske styrkene.

I Dick Marty-rapporten er det mange synspunkter.

Den gravende journalisten skal være der hvor ingen mann har vært før. Der skal vi finne kilder som ingen andre har snakket med, der skal vi se spor som ingen andre har sett, der skal vi hente bevis. Målet er en så god beskrivelse av verden som mulig. Sannheten skal frem uansett hvor mye dette vil koste. Norske medier burde i denne saken vært der hvor ting hevdes å ha skjedd, for å observere og vurdere logistikken, snakke med førstehåndskilder, se sporene og dermed være mer kritisk til rapporten.

Det finnes kilder i Kosovo, Serbia og Albania som har mye å si om det som virkelig har skjedd. Det finnes norske kilde her i Norge som har vært med KLA i fronten og som har sett det meste av krigens verk.

Det å sitte på kontorene og kun referere fra rapporten og skrive om hva andre medier og journalister skriver, er billig journalistikk. Jeg mener at dette er en viktig sak, men media bør vise leserne respekt ved å streve etter å gi sann informasjon. Det er altfor enkelt å gå i flokk med andre journalister. Hensikten med god journalistikk er at vi må finne kilder som både er reflekterte, kunnskapsrike og som har førstehånds kunnskap om det vi referer.